KGU

Навид

  • 25.06.2019

Доналд Тускнинг Тожикистонга расмий ташрифи – дипломатик муҳим ютуқ

Жорий йилнинг 29-30 май кунлари Европа Кенгаши президенти Доналд Туск Тожикистон Республикасига расмий сафар билан келди ҳамда давлат олий органлари билан фойдали суҳбатлар бараварида, Сарез кӯли ва Дарвоз ноҳиясига ҳам ташриф буюрди. Доналд Тускнинг расмий ташрифи Тожикистон Республикасининг Европа Иттифоқи билан фойдали муносабатлари йӯлини янги тарихий босқичда кенгайтирди. Журналист Бахтиёри Қутбиддин сиёсий ва ижтимоий масалалар эксперти, Тожикистон Миллий университети халқаро муносабатлар факултети декани Холмаҳмад Самиев билан Европа Кенгаши президенти Доналд Тускнинг Тожикистонга расмий сафари ҳошиясида суҳбат ӯтказди.
- Европа Кенгаши президенти Доналд Тускнинг расмий ташрифини Тожикистон сиёсий ва дипломатик тарихида янги саҳифа, дея аташ мумкинми?
- Албатта, янги тарихий босқичда Европа Кенгаши президенти муҳтарам Доналд Тускнинг расмий сафари тожик дипломатияси тарихида янги саҳифани очди. Гарчанд Европа мамлакатлари расмий намояндалари ва халқаро ташкилотлар раҳбарияти мустақилликнинг 27 йили мобайнида Тожикистон Республикасига кӯп марта ташриф буюришган бӯлишса-да, бироқ охирги сафар ҳассос геосиёсий босқичда дипломатик муносабатлар мустаҳкамланишида муҳимроқдир. Устига-устак, ушбу сафар доирасида Доналд Туск Тожикистон Республикаси Ҳукумати душманларининг ахборот ҳужумлари оқибатида бошқача кӯринган кӯпгина ички сиёсий, ижтимоий, маданий, мафкуравий воқеиятларни яқиндан мушоҳада қилди ва вазиятни тӯғри англаб етди. Шу сабабли, бу ташрифни, шубҳасиз, Тожикистоннинг Европа Иттифоқи билан дипломатик муносабатида янги саҳифа, дея аташ мумкин.
- Доналд Тускнинг Тожикистонга сафари воқеиятини қандай баҳолайсиз?
- Доналд Туск матбуот анжуманида сафари Европа Иттифоқининг Марказий Осиё мамлакатлари учун янги стратегияси қабул қилиниши доирасига тӯғри келгани ҳамда Тожикистон Республикасига ташриф буюрган Европа Кенгашининг биринчи президенти сирасига киришини таъкидлади. Шу туфайли Доналд Тускнинг расмий ташрифи Европа Кенгашининг Тожикистон Республикаси билан мустаҳкам ҳамкорликларини баён этади. Дарвоқе, Тожикистон Республикаси Европа Иттифоқи, бошқа нуфузли минтақавий ва халқаро ташкилотлар билан мустаҳкам ҳамкорликка эга ҳамда очиқ сиёсат доирасида дунёнинг барча мамлакатлари билан ҳамкорлик қилади. Жумладан, Европа Иттифоқи Тожикистон Республикасининг муҳим шерикларидан саналади. Бу нуқтани Европа Кенгаши президенти Доналд Туск Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон билан мулоқотдан кейин матбуот анжуманида аниқ тарзда баён этди: «Тожикистон Европа Иттифоқи учун муҳим ва стратегик шерик сифатида сақланиб қолади». Шунингдек, Европа Кенгаши президенти Тожикистоннинг минтақавий жойлашуви стратегик нуқтаи назардан муҳим бӯлиб, Тожикистон Республикасининг Европа ва Осиё ӯртасидаги роли замонавий шериклик учун янги йӯлларни очишини айтди. Шу сабабли, Тожикистоннинг Европа Иттифоқи билан ҳамкорликлари янгича босқичга чиқмоқда ҳамда бу янги асосда кейинги ӯзгаришларни кутиш мумкин.
- Сизнингча, Тожикистон Республикаси Президенти Эмомали Раҳмоннинг Европа Кенгаши президенти Доналд Туск билан мулоқоти доирасида миллий давлатчилик ташқи сиёсати истиқболига таъсир этувчи қандай муҳим масалалар муҳокама қилинди?
- Дастлаб шуни эслатиб ӯтиш жоизки, Тинчлик ва миллий бирлик асосчиси – Миллат пешвоси, Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон Европа Кенгаши президенти Доналд Тускни самимияту ҳамжиҳатлик фазосида кутиб олиб, меҳмонни кутиб олиш маросимини давлат сафари талаблари ва таомилларига кӯра амалга оширди. Яъни кутиб олиш маросими Фахрий горд қӯмондони рапорти, миллий мадҳиялар янграши, аскарлар сафи ёнидан ӯтиш, олиймақом меҳмоннинг Тожикистон давлат байроғига эҳтиром кӯрсатиши, икки томон расмий ҳайъатлари билан танишувдан бошланиб, Фахрий горд қисму бӯлинмалари ҳарбий паради билан якунига етди. Сӯнгра олий даражадаги мулоқот Тожикистон Республикаси Президенти Эмомали Раҳмон ва Доналд Тускнинг ӯзига хос учрашуви ҳамда кейин Тожикистону Европа Иттифоқи ҳайъатлари кенг музокаралари билан давом этди. Мулоқот чоғида Тожикистон Республикаси ва Европа Иттифоқи ӯртасидаги муносабатлар ҳозирги ҳолати ва истиқболлари муҳокама қилинди. Мулоқот чоғида томонлар бир қатор масалалар, жумладан, Тожикистону Европа Иттифоқи сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ҳамкорликлари муҳим масалалари, аввал имзоланган ҳужжатлар татбиқи, жумладан, Тожикистон ва Европа Иттифоқи ӯртасида ҳамкорлик ва шериклик келишувини муҳокама қилишиб, Ҳамкорлик Кенгаши, Ҳамкорлик комитети ва уни ривожлантириш подкомитетлари, Сиёсий ва хавфсизлик диалоги, Инсон ҳуқуқи диалогининг муносабатларни мустаҳкамлашдаги ролини ижобий баҳолашди.
- Албатта, минтақавий хавфсизлик ва барқарорлик масалалари бугунги куннинг муҳим мавзулари сифатида суҳбат доирасидан четда қолмади…
- Ҳа, мулоқот жараёнида минтақавий хавфсизлик ва барқарорлик масалалари, жумладан, терроризмнинг салбий кӯринишлари, унинг даҳшатли оқибатлари, минтақа ва жаҳонда диний-мазҳабий терроризму экстремизм тарқалиши, наркоик моддалар ноқонуний муомаласи хатари ва қурол-яроқлар контрабандасига қарши биргаликда курашиш ҳақида фикр алмашинди. Бундан ташқари, Европа Иттифоқи, хусусан, БОМКА ва КАДАП билан Афғонистон чегарасидаги давлат чегараларини ҳимоялаш иқтидорини мустаҳкамлаш йӯналишидаги ҳамкорликлар алоҳида зикр этилиб, Афғонистон шимолида террорчи гуруҳларнинг йиғилиши, Европа Иттифоқининг янада кӯпроқ ёрдамлари воситасида чегара чизиқларини мустаҳкамлаш тадбирлари бундан кейин ҳам давом этишига ишонч билдирилди.
Ҳаммадан муҳими, Европа Иттифоқи ва Европа Кенгаши президенти Доналд Туск турли таҳдиду хатарлар билан юзма-юз турган минтақавий хавфсизлик ва барқарорлик масалалари жиддийлигини яхши англаб етди ҳамда хавфсизлик мушкулликларини ҳал этиш ва давлат чегараларини ҳимоялаш йӯлида устувор қадам ташлади.
- Кечирасиз, учрашув чоғида минтақадаги сиёсий исломдан ибтидо олувчи диний-мазҳабий экстремизм ва терроризм мавзуси томонларнинг (Доналд Туск ва Тожикистон Республикаси Ҳукумати назарда тутиляпти) бевосита диққат марказида бӯлдими?
- Минтақадаги диний-мазҳабий экстремизм ва терроризм кӯпроқ сиёсий исломга алоқадор бӯлган бугунги куннинг ҳассос мавзуси сифатида минтақа хавфсизлигу барқарорлиги масалалари ҳошиясида муҳокама қилиб ӯтилди. Европа Кенгаши президенти минтақада сиёсий ислом ниқоби остида пайдо бӯлган ва нуфузга эга бӯлишни истовчи диний-мазҳабий терроризму экстремизм масалаларига доир жиддий маълумотга эга ҳамда баъзи минтақавий ва халқаро қудратлар томонидан йӯлга қӯйиладиган сиёсий дастурлардан хабардор эканлиги аниқ. Бундан ташқари, сиёсий ислом ниқоби остида минтақалар хавфсизлиги ва барқарорлигини савол остида қолдираётган мазҳабий жаҳолатпараст ва экстремистик гуруҳларга қарши кураш ҳам Европа Кенгаши президенти иш дастурида ӯз ӯрнига эга ҳамдаЕвропа Кенгашининг юқори органларининг бу йӯналишда биргаликдаги курашни минтақа ва жаҳон барқарорлиги омили билишлари Доналд Тускнинг расмий сафари ютуқлари сирасига киради.
- Маълумки, Европа Кенгаши президентининг Тожикистонга расмий сафари оммавий ахборот ҳамдамустақил ахборот-таҳлилий воситаларида кӯп муҳокама қилинди. Бу ҳақда қандай фикр билдирасиз?
- Европа Кенгаши президенти сафари натижаларидан маълумки, Европанинг Ҳукумат ва дипломатик тузилмалари бу сафардан қониқиш изҳор этиб, унинг натижаларини ҳар иккала томон учун ижобий баҳолашди. Бошқа доиралар ва хусусан, наҳзат террорчи ташкилоти ниқоби остида яширинган баъзи экстремистик ахборот воситалари учун европалик сиёсатчи Доналд Тускнинг сафари ташвиш боисига айлангани табиийдир. Улар бу сафардан бошқа нарсани кутишганди, аммо уларнинг ниятлари амалга ошмади. Шу сабабли, ахборот агентликлари ва ижтимоий тармоқларда кескин танқидий мақолалар пайдо бӯлди. баъзи сайтлар, экстремистик ахборот агентликлари ва ижтимоий тармоқлари мақолаларида Доналд Туск Тожикистонда инсон ҳуқуқи ҳолатини ошкору танқидий муҳокамасини киришмагани ва куннинг бу доғли масаласини эътиборга олмагани ҳақида сӯз юритилди. Европа сиёсий раҳбарининг бу турдаги мулоқотини хорижий танқидчилар, жумладан, наҳзатчилар Марказий Осиёда Европа мавқеини мустаҳкамлаш мавзусига алоқадор деб билишади ҳамда шу асосда Туск Марказиё Осиёда муносабатларни мустаҳкамлаш учун эркинликларни поймол этувчи раҳбарлар билан муносабатни ёмонлашни истамайди, деган хулосага келишди. Шу тартибда Европа Кенгаши президенти Доналд Тускнинг Тожикистонга ташрифини миллатга қарши гуруҳлар ғаразли, дея баҳолашди.
- Наҳзат (Тожикистонда фаолияти тақиқланган Ислом тикланиш партияси назарда тутиляпти), менимча, бу масалада бошқалардан кӯпроқ ранжиган, шундай эмасми?
- Албатта, наҳзат раҳбарияти ва унга тегишли доиралар мулоқотнинг бундай тус олишидан шок ҳолатига тушишди ҳамда улар Европа Кенгаши президенти Доналд Тускнинг расмий сафари Тожикистон Республикаси давлати ва Ҳукумати учун самарали охирига етишига асло ишонишмаганди. Тожикистон миллий паймони ӯзбошимча ташкилотини ташкил қилган наҳзат элитаси ва унинг маслакдошлари Европа сиёсий раҳбари улар истакларини амалга оширишлари ва минтақада нуфуз пайдо этиш йӯлини кенгайтираётганлигидан қониқиш билдиришарди. «Демократик», «парламентаризм», «секуляризм», «либерализм» ва бошқка тушунчалардан суиистеъмол қилиш Тожикистон Республикаси Ҳукуматига қарши бӯлган баъзи хорижий сиёсий гуруҳлару ташкилотларнинг ҳар кунлик ишига айланиб қолган. Юқоридаги тушунчалар ниқоби остида улар Европада ӯзларини демократик тузум тарафдори қилиб кӯрсатиш ҳамда ғарбнинг қудратли ташкилоту давлатлари уларни қӯллаб-қувватлашини исташади. Жумладан, Европа Иттифоқи ва ЕХҲТга шикоят қилиш Европада тожик мухолифларининг силсила дастурларидан ҳисобланади. Бироқ, мушоҳада қилганимиздек, Тускнинг сафари манфаатпараст гуруҳлар фойдасига иш бермади ва Европа сиёсий раҳбари Тожикистондан Европага яхши таассуротлар билан қайтди. Хорижий мустақил ахборот агентликлари Тожикистон Ҳукуматига мухолиф у ёки бу гуруҳ манфаатига Доналд Туск сафари ҳақида анқидий мақолаларни ёритгани ҳамда уни демократияни ривожлантириш ва умуминсоний қадриятларни ҳимоялашга аҳамият берилмаган ташриф сифатида баҳолаётганликлари воқеий кӯзга ташланади. Эҳтиёжлар қондирилмагандан кейин танқидлар кӯпаяди. Бизнингча, мамлакат ташқарисида ӯзларини мухолифлар, дея атайдиган манфаатпараст тожик гуруҳларининг кескин танқидлари формуласи шудир.
- Наҳзат ва ҳозир зикр этилган гуруҳлар халқаро ташкилотлар, Европа Иттифоқи ва Европа Кенгаши президенти шахси ҳимоясига таянишадими?
- Аслида, Тожикистон миллий паймони ёлғон коалицияси бошида турган Тожикистон Республикаси Ҳукуматига қарши мухолиф номли гуруҳлар нуфузли халқаро ташкилотлар ва таъсир ӯтказувчи ғарб сиёсий иттифоқлари ҳимоясига эҳтиёжлари бор ҳамда хорижий қӯллаб-қувватлашлар доирасида ӯз фаолиятларини жонлантиришади. Бундан ташқари, улар ғарблик юксак мақомли идоралар сиймосида демократия армонларини ушатувчи ҳомийларни кӯришади ва бу ғарбликлар уларнинг тӯсиқларсиз фаолият юритишлари, инсон ҳуқуқлари таъмини, қонунлар ижроси ва эркинлари йӯлида сиёсий паёмлар, изҳоротлар тарқатишларига кӯмаклашиб турадилар. Аслида наҳзат мухолифларининг мафкураси демократик қадриятларга қарама-қарши бӯлиб, наҳзат раҳбарияти либерал ва демократик қадриятлардан сиёсий маъракаларда мафкуравий ва сиёсий қурол сифатида фойдаланишади ҳамда эркин фикрлилик ва дунёвийликни мадҳ этиш фақатгина мухолифлар мақсадига етиш воситасидир, холос. Шу сабабли, нуфузли халқаро ташкилотларга таяниш мухолиф гуруҳлар учун жудаям зарур. Афсуски, баъзи нуфузли халқаро ташкилотларнинг икки стандартли сиёсати радикал гуруҳлар минтақада нуфуз пайдо қилиши ва хатару беқарорлик кенгайиши боисига айланган.
- Хориж инсон ҳуқуқи масалалари бӯйича баъзи экспертлари Тожикистонда 2015 йилдан кейин демократик қадриятлар сусайиши ва эркинликлар чекланиши кӯзга ташланади, деган фикрдадирлар. Бироқ Европа Кенгаши президенти Доналд Тускнинг суҳбатлари уларнинг бу иддаоларини шубҳали кӯрсатади. Шундай эмасми?
- Фикрингизга қӯшиламан. Бундай дунёқараш ва фикр-андишага эга бӯлган шахслар наҳзатни етакчи куч сифатида кӯрсатмоқчи бӯлишади ва уни мамлакатдан ташқарида реклама қилишади. Бу янгилик эмас. Йиллар мобайнида мамлакат ичкариси ва хориждаги бир қатор мустақил экспертлар ушбу нуқтаи назарда эдилар ва ҳозир ҳам шундай. Мамлакат сиёсий фазосида наҳзатнинг бӯлиши Тожикистонда фикрий тартибсизликлар, мазҳабий иддаолар пайдо бӯлиши ва ижтимоий тармоқларда таассубнинг нуфуз пайдо қилишидан бошқа қандай мушкулни ҳал қилди? Наҳзатнинг мамлакат сиёсий саҳнасидан йироқлашишига наҳзатнинг ӯзи сабабчи бӯлди. Ӯзини билимдон кӯрсатишлар, ӯтакетган иддаолар, риёкорлик ва ниҳоят давлат тӯнтарувига уриниш наҳзат партиясини эгри йӯлга бошлади ҳамда фаолиятининг тақиқланишига сабаб бӯлди. Сайловлар ва улар шаффофлиги ҳақида шуни айтиш жоизки, тӯрт йил илгари парламент сайловида наҳзат партияси зарурий овозни ололмади ва парламентдаги ӯз ӯрнини қӯлдан чиқарди. Сайлов жараёнини минтақа ва халқаро нозирлар назорат қилишди ҳамда ӯша даврда республика сиёсий маъракаларини демократик воқеий сайловлар меъёрлари талабларига мувофиқ, дея баҳолашди. Албатта, сиёсий тадбир (парламент сайлови назарда тутиляпти) ӯтказилиши чоғида камчиликлар ҳам мавжуд бӯлиб, бу табиий ҳолдир. Аммо, умуман, Тожикистондаги сайлов яхши ӯтди ва халқ ва сайловчиларнинг зарурий овозларини олган шахслар мамлакат парламентига йӯл топишди. Агар наҳзат номзодлари мажлисга йӯл тополмаган бӯлса, бунда ким айбдор?
- Европа сиёсий раҳбари ӯз расмий сафари доирасида Сарез кӯлини бориб кӯрди ва диёримизнинг бетакрор табиати билан танишди. Шунингдек, Европа Кенгаши президенти хушманзара Дарвоз ноҳиясига ташриф буюриб, турли ижтимоий табақа намояндалари билан самимий мулоқот ӯтказди. Бундай учрашувлар Европа сиёсий раҳбарининг Тожикистон халқи ва унинг бетакрор табиатига нисбатан фикрини ӯзгартириши шубҳасиз…
- Албатта, ӯзгартиради. Доналд Туск нафақат Сарез кӯлини бориб кӯрди, балки дунёда тоза сувнинг энг катта манбаларидан бӯлиб, бетакрор табиатга эга бӯлган Сарез кӯлига ташриф чоғида Тожикистоннинг катта сув захираларига юқори баҳо бериб, диёримизнинг гӯзал ва бетакрор табиатини табиатнинг буюк хазинаси, дея атади. Доналд Тускнинг расмий сафарига асосланган батафсил телевизион дастурда Европа сиёсий раҳбарининг диёримиз бетакрор табиати, Тожикистоннинг мусаффо сув манбаи эканлиги, Давлат бошлиғининг сайёрада сув муаммоларига тегишли масалалардаги ташаббуслари ва халқни ичимлик суви билан таъминлаш ҳақидаги таассуротлари изҳор этилди. У Сарез кӯли томошасидан кейин ӯз таассуротларини шундай баён қилди: «Агар бу нодир кӯлга назар ташласак, энг аввало, табиатнинг бебаҳо неъмати – сувни кӯрамиз. Биз сувдан самарали, устувор фойдаланишимиз ва истеъмол қилишимиз керак. Зеро, табиатнинг бу неъмати муҳим бойлик ҳисобланади. Ҳақиқатдан ҳам, Тожикистоннинг бу бойлиги дунёнинг бошқа биронта давлатида йӯқ. Тоза-ю мусаффо сув ва хушманзара табиат, албатта, ҳар бир томошабинни ӯзига жалб этади. Тоғлар орасида яширин хазина бӯлиб, инсониятга нажот бағишлайди…»
Сафар давомида Европа Кенгаши президенти Доналд Туск Дарвоз ноҳиясининг Аёллар қасри ва «Чорчаман» истироҳатгоҳини бориб кӯрди. Аёллар қасрида ҳунармандлар фаолияти ва улар қӯл меҳнатлари маҳсулоти таништирилди. «Чорчаман» истироҳатгоҳида бӯлса, миллий таомлар ва мамлакатнинг ушбу тоғли ноҳияси аҳолиси ҳунарлари кӯргазмаси ташкил қилинган эди. Ташриф чоғида меҳмонлар ҳайъати мамлакатнинг бу минтақасининг кӯркам мавзелари-ю чашмалари томошасидан ҳаловат олишиб, жаннатмакон Тожикистон ва унинг заҳматкаш халқи ҳақидаги таассуротлари ӯзгарди. Мамлакат сиёсий, ижтимоий, маънавий, ҳунармандчилик, ижодий ва маданий вазиятини ӯз кӯзи билан кӯриш ташриф буюрувчиларнинг давлатимизга нисбатан фикрини ӯзгартирди. Ахборот воситалари ва телевидение дастурларида Европа сиёсий раҳбарининг фикри ӯзгарганини аниқ кӯриш мумкин эди.
- Баъзан оммавий ахборот воситаларида Тожикистон Ҳукумати ва халқаро ташкилотлар ӯртасидаги келишмовчиликлар ҳақида гап кетади. Бу келишмовчиликлар Европа Иттифоқи ва европалик сиёсий раҳбарлар билан ҳам боғлиқ бӯладими?
- Қайд қилиш жоизки, оғзаки келишмовчиликлар баъзан пайдо бӯлади, бироқ Тожикистон ва Европа Иттифоқи ӯртасида ҳеч қандай муаммо мавжуд эмас. Сӯнгра муҳим масалалар билан боғлиқ фикр алмашишлар ва мунозара-ю суҳбатлар ҳамиша халқаро ташкилотлар ва давлатлар раҳбариятлари фаолияти асосида турган ҳамда бугунги шароит ҳам бу қоидадан истисно эмас. Баҳсу мунозаралар ва танқидлар демократиянинг ривожланишига ҳисса қӯшади. Бундан ташқари, Европа сиёсий раҳбари Доналд Туск жанобларининг ташрифи мавзусига бағишланган матбуот анжуманида ОАВ намояндалари олдида Давлат бошлиғи Эмомали Раҳмон Тожикистон Республикаси ва Европа Иттифоқининг яхши ва дӯстона алоқалар давлатимиз мустақиллиги даврида тенгҳуқуқлилик, ӯзаро тушуниш, бир-бирига эҳтирому ишонч ва томонлар манфаатларига риоя этиш асосида йӯлга қӯйилиб, жаҳоннинг бу нуфузли ташкилоти бугун Тожикистоннинг халқаро майдондаги муҳим шерикларидан бири ҳисобланишини таъкидлади. Шунингдек, Тожикистон ва Европа Иттифоқи ӯртасида бир ӯн йил илгари имзоланган ҳамкорлик ва шерикчилик келишуви асосида томонлар робиталари мустаҳкамланиб, кенгайиб бормоқда. Тожикистон узоқ муддатли ва устувор тараққиёту йӯл ва воситаларини белгиловчи 2030 йилгача давр учун миллий тараққиёт стратегияси доирасида Тожикистон Республикаси Европа Иттифоқини Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт дастури бараварида муҳим шерик сифатида бу стратегия татбиқида кӯришни истайди. Бошқача қилиб айтганда, Тожикистон давлати Европа Иттифоқининг Марказий Осиё мамлакатлари учун жорий йилда қабул қилинадиган янги стратегиясини самимий қабул қилади.
Масъулият билан шуни айтиш мумкинки, Европа Иттифоқи ва Тожикистон Республикаси Ҳукумати ӯртасида ҳеч қандай тушунмовчилик мавжуд эмас. Европа сиёсий раҳбари мулоқоти ва мамлакатимизга ташрифи бу нуқтани яна бир марта исботлаб, Тожикистон давлати ва Европа Иттифоқи бирдамлиги масалаларида ӯзаро тушунишларини кучайтиради.
- Мухолиф томон Тожикистонда инсон ҳуқуқий поймол этилиши, сӯз ва виждон эркинлиги заминасида чекловлар кӯзга ташланишини иддао қилади. Мухолифлар Европа Кенгаши президенти Туск жанобларидан айнан шу масалада қӯллаб-қувватловни кутишганди. Уларнинг бу фикрлари қай даражада тӯғри?
- Номигина мухолиф бӯлганлар хорижда сиёсий имиж пайдо қилиш ва фаол сиёсий куч сифатида танилишлари учун сӯз эркинлиги ва инсон ҳуқуқи мавзусига эътибор қаратишади. Чунки Европада инсон ҳуқуқи ва инсон эркинликлари заминасида жиддий дастурлар амалга оширилиши ҳамда бу йӯналишда катта маблағлар ӯтказилишини билганликлари учун бундай мавзуларни кӯтаришни интилишади ва шу ҳисобдан кун кӯришади. Аммо Тожикистонда инсон ҳуқуқи ва эркинликлари ҳолатини Европа сиёсий раҳбари ӯз кӯзи билан кӯрди. Албатта, ушбу масалада Тожикистон ҳеч қандай муаммога эга эмас ва қонун юз фоиз ижро этилади, демаймиз. Мушкуллик ҳам мавжуд ва Ҳукумат бу йӯналишдаги камчиликларни бартараф этиш учун ҳаракат қилмоқда. Бошқа нуқта шуки, жамиятимиз муаммони ҳал этишда Ҳукумат билан жуда кам ҳамкорлик қилади ва баъзан фуқаролар томонидан бетарафлик ушбу муаммони оширади. Агар мухолифлар виждон эркинлиги деб бир нечта ноқонуний масжиднинг ёпилиши ва ё бир неча нафар наҳзатчи жиноятчининг маҳкамага тортилганини назарда тутишган бӯлса, қаттиқ хато қилишади. Виждон эркинлиги шу маънодаки, бир инсон мавжуд қонунлар доирасида алоқаси бӯлган ҳар бир ақида ва мазҳабга эргашади ва бошқа ақидага мажбурлаш асло мумкин эмас. Аммо мазҳабий доираларимиз ва хусусан, муҳофизакор ва мутаассиб руҳонийларимиз ӯз ақидаларини сингдиришга уриншади ҳамда уларга қарши ақидада бӯлган шахсларни кофир, дея ёмонотлиқ қилишади. Виждон эркинлиги шуми? Ёки виждон эркинлиги фақат мусулмонлар ва ҳанафий мазҳабига татбиқ этиладими? Бошқа мазҳабу ақидаларга майли бӯлганлар мавжуд қонун доирасида тенг ҳуқуқдан баҳраманддирлар. Шунинг учун, Тожикистон Республикаси Конституцияси мартаба-ю мақоми, дину мазҳаби ва миллатидан қатъий назар, барча фуқароларна баравар билади. Ёлғондан диндорлик ва тақводорлик қилмасдан, ушбу меъёрларга амал қилиш керак эди. Афсуски, бизнинг муҳитимизда диндорлик риёкорлик билан эгизак маъно касб этиб, ҳар риёкор диндордир ва ӯзини бошқалардан устун кӯради.
Бахтимизга Европа Кенгаши президенти Доналд Туск давлатимиз ва мамлакатимиз воқеиятидан яхши хабардор бӯлиб, бундан кейин ҳақиқатни бузиб кӯрсатувчиларнит яхши танийди.
- Сизнинг суҳбатингиздан Европа Кенгаши президентининг Тожикистон Республикасига расмий сафари омадли бӯлди, деган маъно келиб чиқади…
- Ҳа, Европа Кенгаши президентининг Тожикистонга расмий сафари омадли бӯлди. Меҳмонни юқори даражада кутиб олиш, мулоқоту учрашувлар ташкил этиш, Сарез кӯлига сафар, Дарвоз ноҳиясига ташриф, халқ ҳунармандчилиги маҳсулотлари, маданий жамоатчилик намояндалари билан танишув, диёрнинг бетакрор табиатини томоша қилиш ва ниҳоят, расмий сафардан ажойиб таассурот Европа Кенгаши президентини Тожикистоннинг ёрқин келажагига ишонтирди. Бундан ташқари, Туск жаноблари омадли дипломат сифатида Тожикистон Республикасига самарали сафар уюштирди ҳамда сиёсий раҳбарият ва ижтимоий табақалар билан мулоқоту учрашувларини узоқ вақт эслаб юради. Бунинг ортидан, ушбу сафар янги тарихий босқичда Тожикистон ва Европа Иттифоқининг икки томонлама муносабатларини ривожлантириш учун қулай асос яратади.
- Мазмунли суҳбатингиз учун миннатдорман.
- Раҳмат.
2019 йил 7 июн.


  • 25.06.2019

Муносибатҳои Тоҷикистон ва Эрон дар пешорўи имтиҳони ҷиддӣ

1 июни соли ҷорӣ, зимни мулоқоти Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин ва Вазири умури хориҷаи Ҷумҳурии Исломии Эрон Муҳаммад Ҷавод Зариф дар шаҳри Теҳрон «Ёддошти тафоҳум байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон  ва Ҳукумати Ҷумҳурии Исломии Эрон оид ба усул ва чорчӯбаи ҳамкориҳои дуҷониба дар соҳаи амният» ба имзо расид. Оё ин санади муҳим оѓози марҳилаи солими робитаҳои ду кишвар мешавад? Даври ин масъала мухбири мо мусоҳибае дошт бо омӯзгори калони факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, дотсент Холиқов Шералӣ, ки манзури хонандагони гиромӣ мегардад.

-Устоди муҳтарам. Ба имзо расидани Ёддошти тафоҳум дар бораи усул ва чорчўбаи ҳамкориҳо дар соҳаи амният байни Тоҷикистон ва Эрон бори дигар масъалаи муносибатҳои ду кишварро ба мавзўи муҳимми рўз табдил намудааст. Мехостам суҳбатро аз ин оѓоз намоем, ки муносибатҳои Эрон ва Тоҷикистон бояд чӣ гуна бошанд ва кадом ҳолат метавонад манфиатҳои ду кишварро таъмин намояд?
- Эрон ва Тоҷикистон кишварҳое ҳастанд, ки умумиятҳои зиёд доранд. Эрон ҳамчун таърих, ҳамчун фарҳанг, ҳамчун забон, ҳамчун миллат ва ҳамчун давлат аслан наметавонад бо Тоҷикистон ихтилоф ва мушкилӣ дошта бошад. Зеро аз ин назар, ҳам фарҳанги ду миллат ва ҳам манфиати ду давлат бо ҳам муштараканд. Мо таърих, забон ва тамаддуни бузурги ягона дорем. Хусусан, дар раванди босуръати глобализатсия, ки фарҳангҳои миллиро бераҳмона фурў мебарад, ҳамкорӣ ва ҳамзистии кишварҳои ҳамфарҳанге чун Тоҷикистон ва Эрон як зарурати таърихӣ ва як бахши муҳимми манфиатҳои миллии онҳост. Доираҳои солимфикр, доираҳое, ки дар сатҳи тамаддунӣ ва давлатӣ меандешанд, ба чунин зарурат шакке надоранд.
Бинобар ин, мушкилоте, ки миёни ду кишвар пеш меоянд, ба масъалаҳо ва ё сиёсатҳои мушаххаси як давраи муайян дахл доранд. Ин аст, ки барқарории робитаҳои нек байни ду кишвар ва ба имзо расидани чунин Ёддошти тафоҳуми амниятӣ байни Тоҷикистон ва Эрон дар ҳақиқат бозгашти ду кишвар ба он манфиату ҳуввияти умумӣ мебошад. Ин созишнома ѓалабаи он умумияти зотӣ бар он ихтилофи ҷузъиро ифода мекунад. Зеро ҳолати табиии робитаҳои Тоҷикистону Эрон маҳз ҳамин ҳамкорию ҳамзистист, на ихтилофу дурӣ.
-Пас, бо чунин муштаракоти бунёдӣ, чаро робитаҳои ду кишвар дар сатҳи муносиб нестанд?
-Робитаҳои Тоҷикистон ва Эрон ҳамеша сард набудаанд, балки аксаран дар ҳолати табиӣ ва шарикӣ қарор доштаанд. Ин робитаҳо ҳеҷ гоҳ қатъ нашудаанд. Ҳатто дар даврони Иттиҳоди Шўравӣ намунаҳои рўшане аз ҳамкориҳои байни аҳли фарҳангу зиёи Тоҷикистон ва Эрон дида мешаванд. Ҳама бо як эҳсосоти баланд ба ёд меоранд, ки ҳанўз соли 1958 бузургони фарҳанги эронӣ устод Саид Нафисӣ ва Нодири Нодирпур ба Тоҷикистон омада, дар ҷашни Рўдакӣ иштирок карда буданд. Умуман, мардуми тоҷик ба Эрон ва фарҳанги эронӣ ҳамеша бо як муҳаббат ва иштиёқи беназир нигоҳ мекарданд ва мекунанд.
Бо фарорасии истиқлолият низ муносибатҳои мо бо Эрон аз як нигоҳи пур аз муҳаббату эҳсосот оѓоз гашт. Мардуми мо, хусусан аҳли фарҳангу зиё бо боварии махсус ба Эрон рў оварданд, бо ашки шодӣ оѓӯши худро ба ҳамзабонон боз карданд. Ёд дорам, ки мардуми мо ташрифи ҳар як ҳайати эрониро мисли ҷашни шодӣ қабул мекарданд. Ин муҳаббати тоҷикон нисбат ба Эрону эрониён бисёр пок, самимона, дур аз сиёсат ва метавон гуфт, ки каме содалавҳона низ буд. Мо он вақт сиёсатро намедидем, фақат муҳаббатро медидем...
Дар давраи истиқлолият намунаҳои бисёр хуби ҳамкориҳои дуҷониба дорем. Эрон аввалин кишваре буд, ки истиқлолияти Тоҷикистонро эътироф намуд, дар Душанбе сафорати худро кушод, то имрўз ҳам мошинҳои сафорати ҶИ Эрон дар Тоҷикистон бо рақами 001 мегарданд, ки ин як рақами ифтихорӣ дар ташрифоти дипломатӣ аст. Сипас Эрон дар раванди сулҳи Тоҷикистон бисёр фаъолона иштирок намуда, яке аз кишварҳои кафили сулҳ ба ҳисоб мерафт. Дар давраи баъдиҷангӣ низ ҳамкориҳои сиёсӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ ва амниятии ду кишвар бисёр хуб буданд. Эрон дар Тоҷикистон сармоягузориҳои ҷиддӣ намуда, яке аз се сармоягузори асосии иқтисодиёти кишвари мо ҳисоб мешуд. Иштироки Эрон дар бунёди НБО «Сангтуда-2» ва нақби «Истиқлол» намунаҳои барҷастаи ин ҳамкориҳо мебошад. Бинобар ин, робитаҳои ду кишвар ҳамеша хуб будаанд.  
-Пас, сабаби тирагии муносибатҳои ду кишвари бародар дар ду-се соли охир дар чӣ будааст? Зеро дар ин давра дар фазои иттилоотии дохилию хориҷӣ чандин фарзияҳо дар бораи сабабҳои сардии ин муносибатҳо матраҳ буданд…
-Бори дигар бояд гуфт, ки дар муносибатҳои Тоҷикистон ва Эрон мушкилоти усулӣ вуҷуд дошта наметавонанд ва мушкилоти ин ду соли охир низ мушкилоти мушаххаси ҷузъӣ буданд.
Дар бораи фарзияҳои гуногуни фазои иттилоотӣ, бояд гуфт, ки аксари онҳо бофтаҳои ба истилоҳ коршиносону хабарнигорон мебошанд. Пеш омадани ҳолати рукуд дар муносибатҳо на ба «эронситезӣ», на ба «исломҳаросӣ», на ба «ихтилофи идеологӣ», на ба «дахолати кишварҳои сеюм» ва ѓайра дахл надорад. Сабаби мушаххаси ин ҳолат дар он буд, ки бахше аз роҳбарон ва фаъолони ташкилоти террористию экстремистии Ҳизби наҳзати ислом пас аз мамнуъ эълон шудани он дар Тоҷикистон ба Эрон паноҳ бурданд ва дар он ҷо фаъолиятҳои зиддитоҷикистонии худро идома доданд. Табиист, ки ин ҳолати мушаххас боиси сардии муносибатҳо гашт. Имрўз, ки наҳзатиён аз қаламрави Эрон берун мешаванд, дигар дар робитаҳои ду кишвар ягон мушкили ҷиддӣ боқӣ намондааст. Ман боварӣ дорам, ки бо аз миён рафтани ин сабаби ҷузъӣ, дар мудати кӯтоҳе робитаҳои Тоҷикистон ва Эрон ба сатҳи сифатан нав мебароянд.
-Ин тавр бошад, ба назари Шумо чаро ҷониби Тоҷикистон ба масъалаи ҳузури ТТЭ ҲНИ дар ин ё он кишвар, аз ҷумла дар Эрон чунин муносибати қатъӣ ва ҳассос зоҳир мекунад?
-Албатта, ин савол аз мавзӯи муносибатҳои Эрон ва Тоҷикистон андаке берун аст, аммо моҳиятан, саволи бисёр муҳим ва усулист. Чунин муносибати ҳассос ва қатъии давлати Тоҷикистон дар масъалаи ТТЭ ҲНИ, пеш аз ҳама ба таълимоти идеологӣ, корномаи таърихӣ ва моҳияти геополитикии худи ҲНИ дахл дорад. Агар ин омилҳоро дар назар гирем, ТТЭ ҲНИ муҳимтарин таҳдид на танҳо ба суботу амнияти кишвари мо, балки ба худи фарҳангу ҳувияти миллии мо ва ба худи давлатдории мустақили мо мебошад. Бо назардошти ин, Тоҷикистон ҳамчун давлат, ба таври табиӣ бояд бо фаъолияти чунин ҳизбе мухолиф ва ҳассос бошад. Пас, маълум аст, ки Тоҷикистон ҳар гуна ҳамкорӣ ва ҳимоят аз ин ҳизбро хилофи манфиатҳои худ ва таҳдид ба амнияти худ ҳисоб мекунад.
-Ин тарзи гузоштани мавзўъ хеле ҷолиб аст ва моҳияти бисёр масъалаҳоро рўшан мекунад. Мешавад, ки ин масъаларо возеҳтар  шарҳ диҳед?
-Мақсади ман чист? Якум, Ҳизби наҳзати ислом дар таълимоти худ бунёди як давлати идеологии иртиҷоии диниро пайравӣ мекунад. Бо вуҷуди он, ки баъзе роҳбарони наҳзат худро либералу дунявӣ нишон доданӣ мешаванд, ҷавҳари асосӣ ва идеяи пешбарандаи ин ҳизб ҳамон бунёди давлати идеологию иртиҷоии динӣ мебошад. Аз ин назар, ин ҳизб моҳиятан бо сохти конститутсионии давлати Тоҷикистон, бо тарзи ҳаёти озоди миллати мо ва бо арзишҳои демократӣ мухолиф мебошад.
Сониян, фаъолияти ин ҳизб дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ нишон дод, ки аз назари тарзи амал низ он як ташкилоти воқеан экстремистӣ ва террористӣ буда, аз ташкилотҳои дигари террористии ҷаҳон, аз «Толибон»-у «ал-Қоида»-ю «ДИИШ» ягон фарқе надорад. Дар ин давра ТТЭ ҲНИ ба тамоми намуди ҷиноятҳои зиддиинсонӣ даст зад. Қатли оми мардуми бегуноҳ, амалӣ намудани шаклҳои даҳшатноки куштори одамон, истифодаи зиндонҳои оҳанин ё «бочка-зиндонҳо», қатли ҳадафноки муаллимону духтурон, таҷовуз ба занону духтарон, асиргирию ѓуломдорӣ, фурўши асирони тоҷик ба кишварҳои хориҷӣ, қатли чеҳраҳои бузурги аҳли фарҳангу зиёи миллат, ѓорати рўирости шаҳру деҳоти кишвар ва садҳо чунин далелҳо моҳияти асосии ин ҳизбро барои мардум ва барои таърих нишон доданд. Ҳизби наҳзат масъули бевоситаи нангинтарин ҳодиса дар таърихи миллати тоҷик, яъне ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон буда, дар назди таъриху миллат абадан гунаҳкор мебошад. Як ҳамин силсилақатлҳои ҳадафмандонаи шахсиятҳои бузурги илму фарҳанги халқи мо чун Осимӣ, Исҳоқӣ, Назаршоев, Ѓуломов, Латифӣ, Олимпур, Сайф Раҳимзод ва ѓайра кофист, ки моҳияти зиддитоҷикӣ ва зиддитамаддунии ин ташкилот маълум бошад. 150 000 кушта, 50 ҳазор кӯдаки ятим, як миллион нафар гуреза, ҳазорон хонаю дари сўхта, даҳҳо шаҳру деҳоти валангор, даҳҳо сол ақиб мондани рушди иқтисодиёти кишвар - ин буд армуѓони нангини ҳизби наҳзати ислом ба миллат. Пас, кадом давлат ё кадом миллат розӣ мешавад, ки чунин ҳизбе дар қаламраваш фаъол бошад ва чунин амалҳоро давом диҳад. Аз ин назар, ТТЭ ҲНИ таҳдиди воқеӣ ба ваҳдат ва суботу осоиштагии ҷомеаи мо мебошад.  
Аз тарафи дигар, дар тўли фаъолияти ин ҳизб, моҳияти зархаридӣ ва инструменти геополитикӣ будани он пурра исбот гашт. Ҳизби наҳзат дар амал ба омили татбиқи манфиатҳои кишварҳои бегонаи шарқию ѓарбӣ дар Тоҷикистон табдил шуд. Моҳияти ин лоиҳаи геополитикӣ аз ин иборат буд, ки бояд ба воситаи ин ҳизб аввал дар Тоҷикистон, сипас дар тамоми Осиёи Марказӣ нооромӣ ба вуҷуд оварда мешуд ва ба ин восита, ба манфиатҳои Россия ва Чин низ таҳдид эҷод карда мешуд. Ин ҳадаф ба маънои ба Афѓонистон, Сурия ё Ироқи дигар табдил додани Тоҷикистон буд.
Илова бар ин, ин ҳизб ҳамчун ҷузъи таркибии шабакаи террористии байналхалқӣ, тобеи вазифаҳои интернатсионализми байналхалқии террористӣ гардид. Он бо ташкилотҳои террористии «ал-Қоида», «Толибон» ва «ДИИШ» ҳамкории наздик дошта, мувофиқи гузоришҳои хадамоти ҷосусии ИМА (ЦРУ) роҳбари ҲНИ С.А.Нурӣ як муддат вазифаи робитачӣ байни онҳою «ал-Қоида» ва шахсан Бен Ладенро иҷро кардааст. ҲНИ ҷузъи раванди ҷаҳоние шуд, ки мавҷудияти давлату миллати моро ҳаргиз қабул надошта, онро тобеи хилофати хаёлии худ кардан мехоҳад. Ҳамин тавр, ТТЭ ҲНИ ба таҳдиди воқеӣ ба мавҷудияти давлати соҳибистиқлоли мо табдил шуд.
Пас, бо назардошти ҳолатҳои зикршуда, оё Тоҷикистон бояд нисбат ба фаъолияти чунин ҳизби таҳдид бетараф бошад? Ба назари ман, мавқеи қатъии давлати Тоҷикистон нисбат ба ТТЭ ҲНИ на танҳо дуруст, балки табиӣ мебошад. Агар давлате нисбат ба чунин таҳдиди азим ба ҳастии худ ҳассос набошад, он моҳият ва вазифаҳои худро амалӣ накардааст. Аз ин рў, давлати Тоҷикистон дар масъалаи ТТЭ ҲНИ дуруст ва масъулона рафтор намудааст.
-Ин далелҳои Шумо дар ҳақиқат дурустанд. Аммо,  пас аз имзои Созишномаи умумии сулҳ ҲНИ иҷозати фаълияти расмӣ ёфт ва ба ҳизби сиёсии парламентӣ табдил шуд. Оё хатарҳои номбурда аз байн нарафтанд?
-Мутаассифона, не. Метавон гуфт, ки ҳамон омилҳо, яъне таълимоти ифротии идеологӣ, моҳияти террористӣ ва вобастагии геополитикӣ имкон надоданд, ки ҲНИ ба ҳизби ҳақиқии сиёсӣ табдил шавад. Ба ибораи дигар, ин ҳизб натавонист ин имконияти таърихии миллӣ шуданро истифода кунад ва амалан, ба созишномаи сулҳ хиёнат кард. Зеро моҳияти асосии созишномаи сулҳ дар ҳамин буд, ки ҲНИ аз ҳамин сифатҳои худ даст мекашад. Аммо даст накашид…
-Чи тавр?
-Таҳлили фаъолияти ин ҳизб дар солҳои пас аз созишномаи сулҳ нишон медиҳад, ки ҲНИ аз созишномаи сулҳ ҳамчун фурсат истифода бурда, фаъолияти экстремистию террористӣ ва барномаҳои зиддимиллии худро давом дод. Мувофиқи омори расмӣ, маҳз пас аз созишномаи сулҳ дар солҳои 1999-2015 то 210 нафар аз фаъолони ТТЭ ҲНИ барои иштирок дар фаъолиятҳои террористӣ боздошт ва маҳкум шудаанд. Ҳодисаҳои Рашт дар солҳои 2009-2010 ва ҳодисаҳои Хоруѓ соли 2012 баръало нишон доданд, ки ТТЭ ҲНИ боз ҳам дар пайи ҳадафҳои террористии худ мебошад.
Аммо авҷи ин фаъолиятҳои зиддимиллии ҳизби наҳзат кўшиши табаддулоти давлатӣ бо роҳбарии ҲНИ буд, ки 4-уми сентябри соли 2015 анҷом шуд. Ин ҳодисаи нангин низ чанд воқиятро равшан кард. Яъне, ҲНИ аз мақсади асосии худ - касби ҳокимияти сиёсӣ ҳаргиз рўй нагардондааст, қувваҳои мусаллаҳи худро дар асл пароканда накарда, онҳоро пинҳонӣ нигоҳ доштааст, робитаҳои худро бо хоҷагони хориҷӣ қатъ накарда, моҳияти зархаридии худро ҳифз намудаааст, барои расидан ба қудрат ба тамоми ҷиноятҳо, аз ҷумла табаддулоти давлатӣ тайёр аст. Пас аз яқин шудани ин ҳолат, ба назари ман, ҳатто як рўзи дигар идома ёфтани фаъолияти ҲНИ хатарнок буд.
Ин аст, ки гўё муътадил шуда, ҳизби сиёсии парламентӣ шудан, аз амалҳои хушунатомез даст кашидани ҲНИ ягон ҳақиқат надорад. Бинобар ин, мардуми Тоҷикистон бояд фиреби таблиѓоти либералтарошию муътадилтарошии ҳизби наҳзатро нахўрда, идеяи асосӣ, корномаи ҷиноӣ ва моҳияти зархаридии ин ташкилотро фаромўш накунанд. Ҳақиқати ТТЭ ҲНИ ва ҳар ташкилоти экстремистию террористии дигар ҳамин аст.
-Ҷолиб аст, ки чаро ҲНИ ба кўшиши табаддулот рў овард?
-Ин кўшиш натиҷаи буҳрони амиқ дар ин ҳизб буд. Зеро бо вуҷуди ин, ки дар доираи созишномаи сулҳ ҲНИ 30%-и қудрати сиёсиро ба даст овард, аз тарафи ҷомеаи Тоҷикистон пазируфта нашуд. Зеро ин ҳизб на кадрҳои лоиқ дошту на барномаи комил ва на идеяи созанда. Ин буд, ки дар интихоботи соли 2015 мардуми Тоҷикистон ба ҲНИ ҷавоби қатъии худро дод ва ин ҳизб дар саҳнаи сиёсӣ шикасти мутлақ хўрд. ҲНИ поёни кори худро дарк кард. Дар айни замон, ин ҳизб ҳамчун инструменти геополитикӣ натавонист ҳадафҳои дар наздаш гузошташударо татбиқ кунад, бинобар ин зери фишори ҷиддии геополитикӣ қарор гирифта буд.
Дар чунин ҳолат, роҳбарияти ҲНИ ба чунин иқдоми ниҳоӣ, яъне ба кўшиши табаддулот даст зад. Ин охирин талоши ҲНИ барои расидан ба қудрати сиёсӣ буд. Дар айни замон, ин ҳаракати бумбастӣ поёни ҲНИ шуд.
Ҳамзамон, ин давра нишон дод, ки барои дастгирии фаъолияти ТТЭ ҲНИ аз хориҷи кишвар садҳо миллион доллар сармоя гузошта шудааст. Масалан, вақти имзои созишномаи сулҳ ҲНИ беш аз 10 000 нафар ҷангандаи то дандон мусаллаҳ дошт. Фақат мусаллаҳкунӣ ва нигоҳдории чунин артиши ҷангӣ худ даҳҳо миллион доллар сармоя металабад. Пас, агар ин ташкилот як ҳизби сиёсӣ бошад, чунин қудрату сармояро аз куҷо ба даст овард?
Илова бар ин, пас аз бозгашти роҳбарияти ТТЭ ҲНИ аз хориҷа, аксари онҳо дар муддати кўтоҳ даҳҳо иншоот ва молу мулкро дар Тоҷикистон харида, садҳо қасру кӯшкҳои боҳашамат сохтанд. Роҳбарони ҲНИ чандин заводи пахта, корхонаҳои калони саноатӣ, беморхона, бозорҳо, марказҳои калони савдо, биноҳои истиқоматӣ ва миқдори махсусан калони замин ва амволи дигарро харидорӣ намуданд. Аз ҷумла, саркардаи ТТЭ ҲНИ иншоотҳои зеринро харидорию хусусӣ гардонидааст, ки танҳо чанд адади онро ҳамчун далели собитшуда ин ҷо меорем:
- Маркази фарҳангии «Диалог», воқеъ дар суроѓаи шаҳри Душанбе, кўчаи Зебуниссо №7. Бинои мазкур дуошёна буда, дар он ҷо асосан чорабиниҳои таблиѓотӣ-ташвиқотии ҲНИ гузаронида мешуданд;
- ҶСП «Бинокор сервис», воқеъ дар шаҳри Душанбе, ноҳияи Шоҳмансур, кўчаи Зебуниссо. Аз тарафи М. Кабирӣ бо арзиши ҳамагӣ 25 464 сомонӣ харидорӣ шудааст;
- Манзилҳои истиқоматӣ воқеъ дар суроѓаи шаҳри Душанбе, кўчаи А.Дониш, бинои 20/1: хонаи №16 –ро  28.07.2000 с. ба маблаѓи 350 000 рубли тоҷикӣ харидааст (нархи инвентариаш 113 148 рубл баҳогузорӣ шудааст);  хонаи №17-ро 20.12.2000 с. ба маблаѓи 150 рубли тоҷикӣ харидааст (нархи инвентариаш 71 760 сомонӣ баҳогузорӣ шудааст); хонаи №15-ро 20.09.2004 с.  ба маблаѓи 5 000 сомонӣ харидааст; манзили истиқоматии воқеъ дар суроѓаи ноҳияи Шоҳмансур, кўчаи Камола 44 «А». Ба маблаѓи 12 000 рубл харидорӣ намудааст.
- ҶСШК «УПТК ПТСО Монолитстрой» дар шаҳри Ваҳдат (100%-и саҳмияҳо ба М. Кабирӣ тааллуқ дошт. Айни замон корхонаи мазкур ба ширкати хусусии «Сохтмонваҳдат» табдил дода шудааст;
- ҶСШК «Сомониён-3» дар ноҳияи Файзобод дар заминаи собиқ ПМК-35 «Селстрой-3»-и ноҳияи Файзобод,  бо маблаѓи ҳамагӣ 28 000 сомонӣ харидорӣ шудааст;
- ҶДММ «Саховат», воқеъ дар шаҳри Турсунзода, кўчаи Луначарский. Ба номи ҳамсари М.Кабирӣ - Раҳматуллоева Мастура Тешаевна, бо маблаѓи 836 000 сомонӣ фурўхта харидорӣ шудааст;
- ҶСШК «Боркаш», воқеъ дар ноҳияи Рўдакӣ, 100%-и саҳмияҳо ба М. Кабирӣ тааллуқ доштанд;  
- Бинои сохтмонаш нотамом воқеъ дар маҳаллаи 194-уми шаҳри Душанбе, ки дорои 112 квартира мебошад;
    - 17 адад хонаҳои истиқоматии сохтмонашон нотамом воқеъ дар ноҳияи Ҳисор;
- Бинои беморхонаи шаҳрии касалиҳои сироятии шаҳри Душанбе  дар ҳудуди деҳаи Навободи ҷамоати деҳоти Сарикиштии ноҳияи Рӯдакӣ, хоҷагии деҳқонии «Истиқлол»-и ноҳияи Файзободро хусусӣ гардонидааст.
    Ғайр аз ин, дар ду суратҳисобҳои бонкӣ, дар бонки марказии давлатии Яман  ба номи Муҳиддин Кабирӣ, дар яке 532 000 доллари ИМА ва дар дуюмӣ 350 000 доллари ИМА гузаронида шудааст. Ҳамчунон, ба суратҳисоби бонки ӯ дар «RAKBANK»-и Дубайи Аморати Муттаҳидаи Араб, 06-уми апрели соли 2010,  аз «WORD BANK»-и шаҳри Ню-Йорк маблаѓи 1,2 млн. доллари ИМА ворид шудааст.
Ҳамаи саркардагони ҲНИ бо мошинҳои қиматбаҳо ва корвони муҳофизон мегаштанд. Фақат масъули ҳарбии ҲНИ генерали исёнгар А.Назарзода беш аз 150 номгўи молу мулки ѓайриманқул, яъне корхонаю фермаю замину хонаҳои боҳашамат дошта, қариб тамоми заминҳои кўҳистони дараи Ромитро барои раммаю подаю галлаҳои худ хусусӣ гардонида буд. Ин ҷо савол пеш меояд, ки чунин сармояи бузург ва ин ҳама молу мулкро роҳбарони ҳизби наҳзат аз куҷо ба даст овардаанд? Ягон роҳбари ин ҳизб ҷое кор накардааст ва ягон мавод  истеҳсол намекунад. Ҷавоб муайян аст: ин сармоягузории ҳадафноки хориҷӣ болои ин ҳизб мебошад...
Чунин дастгирии махсусан калони хориҷии ҳизби наҳзат ҳоло ҳам идома дорад. Имрўз даҳҳо нафар фаъолони ҳизб бо аҳли оила ва хешу табори худ дар кишварҳои Аврупоӣ зиндагӣ мекунанд. Роҳбарони ТТЭ ҲНИ дар ин кишварҳо дар меҳмонхонаҳои дараҷаи баланд ва хонаҳои иҷоравии қиматбаҳо сукунат доранд. Харҷи чунин зиндагӣ дар шароити аврупоӣ, ки ҳама чиз даҳҳо баробар қиматтар аз Тоҷикистон аст, аз куҷо таъмин мешавад? Албатта, аз тарафи кишварҳо ва доираҳои ҷосусие, ки ҲНИ-ро бар зидди Тоҷикистон дастгирӣ мекунанд.
Ё фаъолияти даҳҳо расонаи таблиѓотии наҳзатӣ, мисли сомонаҳои «Наҳзат», «Паём», «Ахбор», «Кимиёи саодат», «Востокнюс», «Ислоҳ», шабакаҳои радиоии «Паём» ва «Зелло», телевизони «Садои мардум» ва ѓайра аз кадом ҳисоб сармоягузорӣ мешавад? Зеро барои таъсис ва фаъолияти онҳо маблаѓҳои ниҳоят калон лозиманд. Ин ҳам намунаи идомаи маблаѓгузории калони хориҷӣ ба ТТЭ ҲНИ мебошад.
-Бисёр ташаккур, ки моҳияти ин ташкилотро чунин возеҳ шарҳ додед. Ҳатто барои худи ман, ҳамчун журналист, кушодани чунин паҳлўҳои нозуки масъала бисёр ҷолиб ва нав буд. Аммо мехостам ба масъалаи он Ёддошти тафоҳум байни Тоҷикистон ва Эрон баргардем. Мехостам каме рўшанӣ андозед, ки моҳияти он аз чӣ иборат аст?
-Ёддошти мазкур натиҷаи тавофуқи ду кишвар дар бораи усул ва чорчўбаи ҳамкориҳо дар соҳаи амният мебошад, ки иродаи ҳар ду тарафро дар мубориза бо экстремизм ва терроризм ифода мекунад. Он аз тарафи вазирони корҳои хориҷии ду кишвар ҳамчун намояндагони расмӣ ва ваколатдори ду давлат ба имзо расидааст. Зимни имзои он ҳар ду тараф ба таври дақиқ медонистанд, ки чи дар назар дошта шудааст ва мақсад чист. Мақсади асосии ин ҳуҷҷат аз тарафи Эрон хотима ёфтани ҳимоят аз ташкилоти террористии Ҳизби наҳзати исломӣ ва оѓози марҳилаи нави ҳамкориҳои ду кишвар мебошад. Зарурати чунин ҳамкориро ҳар ду тараф дарк мекунанд.
Ба таври мушаххас, бар асоси ин Ёддошт тарафҳо вазифадор шудаанд, ки аз фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳое, ки ҳамчун ташкилотҳои террористӣ ва экстремистӣ эълон шудаанд, пешгирӣ карда, аз ҳама намуди дастгирӣ ва ҷонибдории онҳо худдорӣ намоянд. Барои он, ки нофаҳмӣ пеш наояд, дар ҳуҷҷат дақиқан омадааст, ки зери мафҳуми «ташкилоти террористӣ ва экстремистӣ» ташкилоте фаҳмида мешавад, ки тибқи қонунгузорӣ ва тартиботи муқарраршудаи Тарафҳо созмони террористӣ ва экстремистӣ эътироф шудааст. Ҳамчунин, ин ҳуҷҷат муайян кардааст, ки тарафҳо аз таҳсили ѓайриқонунии шаҳрвандони якдигар дар қаламрави худ пешгирӣ мекунанд. Албатта, шарҳи тамоми моҳият ва ҷузъиёти ин санади байнидавлатӣ салоҳ нест, аммо нуктаҳои зикршуда асоситарин бахшҳои он мебошанд.
Ҳамин тавр, агар ин санад амалӣ шавад, муҳимтарин масъалаи ихтилофии байни ду кишвар аз байн меравад. Яъне, дастгирии ТТЭ ҲНИ хотима ёфта, таҳсили ѓайриқонунии шаҳрвандони Тоҷикистон қатъ мешавад. Бинобар ин, дар Ёддошт моҳияти асосии ихтилоф ва ирода барои ҳалли он ифода шудааст.
-Оё ин Ёддошт манъи фаъолияти ҲНИ дар қаламрави Эронро ифода мекунад?
-Албатта ифода мекунад. Тавре гуфта шуд, ҳар ду тараф ба таври возеҳ медонанд, ки мақсад аз ташкилоти экстремистию террористӣ дар ин Ёддошти тафоҳум маҳз ТТЭ ҲНИ мебошад. Нуктаи муҳим ин аст, ки дар ин феҳрист ташкилотҳо маҳз дар асоси аз тарафи қонунгузории ҳамдигар экстремистӣ ва террористӣ эълон шудани ташкилотҳо ворид мешаванд. Яъне, чун ҲНИ аз назари қонунгузории Тоҷикистон ташкилоти террористӣ эълон шудааст, бе ягон шубҳа, мавзўи ин қарордоди байнидавлатӣ аст.
Ба ибораи дигар, имзои ин Ёддошти тафоҳум як интихоби муҳимми Эрон аст. Ин кишвар дар байни 58 нафар фаъолони гурезаи ҲНИ ва 9 миллион аҳолии Тоҷикистон, дар байни як ҳизби бепояи вуҷуднадошта ва як давлати муҳимми минтақа интихоби худро кард. Эрон миллат, давлат ва манфиатҳои муштаракро интихоб кард. Ин нукта хело муҳим аст, он ѓалабаи ақли солим, ѓалабаи манфиатҳои миллию давлатӣ бар пиндорҳои идеологӣ мебошад.
- Чунин интихоби Эрон барои ҲНИ чӣ паём дорад?
- Ин тавофуқи Тоҷикистон бо Эрон ва тавофуқҳои дигаре, ки дар моҳҳои охир дар ин масъала бо кишварҳо ва созмонҳои дигари ҷаҳон ба даст омаданд, барои ТТЭ ҲНИ ва барои ҳамаи иштирокчиёни раванд чанд паёми муҳим дорад:
1. Дипломатияи ором, сабурона ва ҳуҷҷатию асосноки Тоҷикистон натиҷаи худро дод. Зеро давлати Тоҷикистон дар ин масъала тамоми санаду ҳуҷҷату далелҳоро ба ҳамаи кишварҳои манфиатдор расонид. Мо ба айбдоркунии умумӣ машѓул нашудем, балки ҳам дар ихтиёри бародарони эронӣ, ҳам дар ихтиёри САҲА ва Иттиҳоди Аврупо ва ҳам дар ихтиёри кишварҳои дигари манфиатдор баста-баста ҳуҷҷат ва санаду далелҳое гузошта шуданд, ки дар масъалаи ташкилоти экстремистию террористӣ будани ҲНИ дигар ягон шакку шубҳае ба ҷой нагузоштанд. Аз ҷумла, дар мулоқотҳои роҳбарияти кишвар бо вазири корҳои хориҷӣ ва дигар мақомоти босалоҳияти Эрон чунин бастаи ҳуҷҷатҳо бевосита ба онҳо тақдим шуда буданд. Ин ҳосили заҳматҳои чандсолаи мақомоти Тоҷикистон буд, то базаи устувори ҳуҷҷатии ҷиноятномаи ТТЭ ҲНИ таҳия гашта, бо забонҳои мухталифи ҷаҳон ба тамоми кишвару ташкилотҳо пешниҳод шуд. Ва он натиҷаи худро дод.
2. Дар натиҷаи ин талошҳо, дар ниҳоят, моҳияти экстремистӣ ва террористии ҲНИ барои ҳама исбот ва пазируфта шуд. Чӣ дар шарқ ва чӣ дар ѓарб ҳама диданд, ки ин ҳизб як ҳизби ҷинояткори зиддитамаддунии террористӣ мебошад. Ин хеле муҳим буд, зеро бо истифода аз фазои иттилоотӣ болои кишвраи мо ва мавқеи мо фишорҳои ҷиддӣ ҷой доштанд. Аммо Тоҷикистон бо санаду далелу ҳуҷҷат кор кард. Ин буд, ки албатта, хеле дер, вале дар ниҳоят дар масъалаи  муносибат бо ҲНИ дар сатҳи байналмилалӣ гардиши қатъӣ ба вуҷуд омад.
3. Таҳаввулоти охир нишон дод, ки давлатҳо ва созмонҳои байналмилалии масъул дар ниҳоят манфиатҳои воқеии худро интихоб мекунанд. Тавре мебинед, дар чанд моҳи охир аввал САҲА аз ҳамкорӣ ва ҳимояи ТТЭ ҲНИ даст кашид ва бо давлати Тоҷикистон ҳамкории ҷиддиро оѓоз кард. Баъд аз он, Иттиҳоди Аврупо бо Тоҷикистон ба чунин тавофуқ расид ва аз ҳимояи ТТЭ ҲНИ худдорӣ кард. Дар ду моҳи охир роҳбари аввали ин ду ташкилоти бонуфузи ҷаҳонӣ ба Тоҷикистон сафари расмӣ анҷом доданд, ки ба маънои пазируфтани мавқеи давлати Тоҷикистон буд. Ва ниҳоят, ин рўзҳо ҶИ Эрон худдории хешро аз ҳимояи ин ташкилоти террористӣ эълон карда, дар ин масъала чунин созишномаи муҳим ва қатъиро имзо намуд. Ҳоло чанд давлати мушаххаси ѓарбӣ боқӣ мондааст, ки ба наздикӣ мо шоҳиди таҳаввули ошкори мавқеи онҳо хоҳем шуд.  
Бешубҳа, ин ҳолатҳо барои ТТЭ ҲНИ паёми ҷиддӣ доранд. Яъне, ба тадриҷ ҷаҳониён дарк карданд, ки ин ҳизб як ҳизби террористист, таблиѓоту либералтарошии наҳзатиён дигар маъное надорад, давлатҳо ва ташкилотҳои байналмилалӣ ҳаргиз манфиатҳои худро монда, ба хотири як гурўҳаки беаслу берешаю бенуфуз аз баҳри ҳамкорӣ бо як давлату бо як миллат намегузаранд. Умуман, ин шикасти ниҳоӣ ва марги сиёсии Ҳизби наҳзати ислом мебошад.
-Баъзе расонаҳо розӣ шудани Эрон ба чунин тавофуқро қадами сиёсии ин кишвар барои дарёфти розигии Тоҷикистон ба узвияти Эрон дар Созмони ҳамкории Шанхай медонанд. Оё чунин назар дуруст аст?
-Албатта, чунин назар ҳам метавонад мантиқан дуруст бошад, зеро дар чунин тавофуқҳо тарафҳо ҳамеша манфиатҳои калони худро дар назар мегиранд. Аммо ягон санади мушаххасе дар ин бора нест, ки мақсади Эрон маҳз ҳамин будааст. Ин суханон фақат як хулосагирии таҳлилиянд.
Аммо дар бораи узвияти Эрон ба СҲШ бояд гўем, ки маҳз Тоҷикистон аз аввалин кишварҳои аъзои ин созмон буд, ки ба таври расмӣ узвияти Эронро дар СҲШ ҷонибдорӣ намудааст. Умуман, роҳбарияти Тоҷикистон ҳамеша аз мавқеи Эрон ҳамчун шарики минтақавӣ ва байналмилалии худ ҳимоят карда буд. Агар солҳои пеш тавофуқи ҳастаии Эрон ва Ѓарбро пеши рўй орем, новобаста аз фишорҳои ҷиддии абарқудратҳо дар бораи худдорӣ аз наздикӣ бо Эрон дар он солҳо, Ҷумҳурии Тоҷикистон бебокона дар канори Эрони аз сўи ҷомеаи ҷаҳонӣ таҳримшуда истод. Шумо хуб медонед, ки дар солҳое, ки аксари кишварҳои ҷаҳон аз тарси ѓазаби абарқудратҳо ҳатто аз робита бо Эрон меҳаросиданд, Роҳбари давлати Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо як ҷасорати бемисл ва бо пазируфтани риски бузурги сиёсӣ аз минбари Порлумони Аврупо аз ҳуқуқи Эрон бар доштани барномаи ҳастаӣ ҳимоят намуд.
Имрўз ҳам ба назари мо, узвияти Эрон ба СҲШ хуб аст. Зеро ин созмон меъёрҳои ҷиддии худро барои мубориза бо эстремизму терроризм дорад, ки кишварҳои узв онро бояд пазиранд ва риоят кунанд. Чуноне ки медонед, ТТЭ ҲНИ аз тарафи Сохтори зиддитеррористии СҲШ ба рўйхати ташкилотҳои террористии мамнуъ дар қаламрави ин созмон дохил шудааст. Барои СҲШ ТТЭ ҲНИ аз “Алқоида”-ю “Толибон”-у “ДОИШ” ягон фарқе надорад. Узвияти Эрон ба СҲШ ба таври ҳатмӣ пазируфтани ин рўйхат ва ин воқеиятро низ дар пай хоҳад дошт. Бинобар ин, узвияти Эрон ба СҲШ бар зидди манфиатҳои Тоҷикистон нест. Баръакс, ба меъёрҳои муборизаи зиддитеррористии СҲШ мутобиқ шудани меъёрҳои ин кишвар дар ин самт бояд истиқбол шавад.  
Илова бар ин, дар сурати пеш омадани ҳолати мушаххаси ҳимоят аз ташкилоти террористии ҲНИ, Тоҷикистон ҳамчун узви СҲШ метавонад дар оянда низ масъалаи хориҷ намудани ин кишвар аз ташкилотро ба миён гузорад. Вақте факту рақаму санадҳо пешниҳод шаванд, СҲШ ҳатман мавқеи Тоҷикистонро ҷонибдорӣ мекунад. Зеро барои кишварҳои аъзои СҲШ ин  ҳолат ҳаргиз қобили қабул нахоҳад буд.  
-Оё чунин созишнома кафолати иҷрошавӣ дорад?
-Ин ҳуҷҷат робитаҳои Тоҷикистон ва Эронро дар рўбарўи як имтиҳони ҷиддӣ қарор додааст. Ин ҷо масъалаи қавлу амал дар миён аст. Ин як имтиҳони якрўягӣ, надоштани бозӣ ва дугонагии дипломатӣ аст. Эрон дар ниҳоят ба имзои чунин тафоҳум розӣ шуд, ин ҳолатро пазируфт, ин ҳам эътирофи ҷой доштани масъала ва ҳам як масъулияти бузург аст. Аммо вақт нишон медиҳад, ки он то чи ҳад амалӣ хоҳад шуд.
-Дар ниҳоят, агар ба масъала аз тарафи дигар нигарем, чи монеаҳое барои татбиқи дурусти ин ҳуҷҷати муҳим вуҷуд доранд?
-Албатта, монеаҳо ва эҳтимолҳо низ ҳастанд. Эрон як кишвари дорои собиқа ва таҷрибаи бисёр тўлонии дипломатияи фаъол мебошад. Дар дипломатия баъзе тафоҳумҳо бо мақсадҳои кўтоҳмуддат ё миёнамуддат низ ба имзо мерасанд. Бинобар ин, мо бисёр умед дорем, ки ин тафоҳум хосияти дарозмуддат дошта бошад ва дарки воқеии тарафҳо аз манфиатҳои муштаракро ифода кунад. Яъне, он як қадами муваққатии дипломатӣ набошад, балки як тасмими ниҳоии воқеӣ бошад.
Илова бар ин, иҷрои ин тавофуқ ба моҳияти дохилии қудрати сиёсӣ дар Эрон низ вобаста аст. Зеро, агар дар Тоҷикистон Вазорати корҳои хориҷӣ назари ягонаи давлатро ба таври ниҳоӣ ифода кунад, дар ҶИ Эрон сохтори қудрат каме фарқ мекунад. Баъзе доираҳои идеологӣ ва иттилоотии ин кишвар ва баъзе мақомоти қудратӣ гоҳо нисбат ба тасмимҳои вазорати хориҷии ин кишвар нигоҳи худро доранд. Ин ҳолат ҳам метавонад дар татбиқи ин Ёддошт таъсири манфӣ гузорад. Бинобар ин, дар Ёддошт махсусан таъкид шудааст, ки муқаррароти он аз тарафи ҳамаи ниҳодҳои амниятӣ, қудратӣ ва муборизабарандаи  тарафҳо бо ҷинояткорӣ иҷро мегардад. Яъне, мо бо давлати Эрон тавофуқ кардем, на бо як вазорати алоҳидаи он.
Аммо, мутаассифона, дар ҳамин даҳ рўзи пас аз имзои Ёддошт, аллакай баъзе аломатҳои чунин ноҳамоҳангӣ дида мешавад. Аз ҷумла, баъзе расонаҳои тундрави эронӣ, ки ба доираҳои бонуфузи идеологӣ наздиканд, ин тафоҳумро шадидан танқид карда истодаанд. Масалан, сомонаи «Кимиёи саодат», ки дар қаламрави Эрон ҷойгир аст, то имрўз чанд мавод бар зидди ин тафоҳум ба нашр расонидааст. Худи ТТЭ ҲНИ бошад, талош дорад, ки аз ҳолати хоси таркиби қудрат дар Эрони имрўз сўиистифода намуда, ҳимояти доираҳои идеологӣ ва қудратии ин кишварро бар зидди ин тавофуқ ба даст оранд. Масалан, дар сомонаи наҳзатии «vostoknews.org» аз 8 июни соли 2019, Ҳизби наҳзат бо боварӣ эълон кардааст, ки гўё ин имзои вазорати корҳои хориҷии Эрон ягон арзише надошта, доираҳои динӣ ва сипоҳии Эрон ҳимояти худро аз ин ҳизб идома медода бошанд. Албатта, мо намедонем, ки чунин боварии қатъӣ ва эълони густохонаи ТТЭ ҲНИ аз куҷо сарчашма мегирад. Аммо, чунин эҳтимол низ метавонад як монеаи ҷиддӣ барои иҷрои ин тавофуқ бошад. Бинобар ин, дар ин самт бояд воқеънигар бошем.
Яъне, акнун навбати амал аст. Зеро беҳбуд ёфтани робитаҳои Тоҷикистон ва Эрон на танҳо ба имзои Ёддошти тафоҳум, балки ба иҷрои амалии он вобаста хоҳад буд. Агар дар муддати кӯтоҳ боқимондаҳои ташкилоти террористии Ҳизби наҳзати ислом аз қаламрави Эрон пурра хориҷ карда шаванд ва ё ба Тоҷикистон супорида шаванд, агар рафтуомади бемонеаи онҳо ба ин кишвар пешгирӣ гардад, агар дар муддати кӯтоҳ расонаҳои наҳзатӣ, аз ҷумла сомонаи «Кимиёи саодат» фаъолияташро бар зидди миллату давлати Тоҷикистон қатъ кунад, агар хабаргузории «Тасним» дигар ҳамчун минбари таблиѓу ҳимояти ТТЭ ҲНИ баромад накунад, агар дар муддати муайян таҳсили ҳудуди 480 нафар толибилме, ки ба таври ѓайриқонунӣ дар мадрасаҳои динии ин кишвар мехонанд, қатъ карда шавад ва ѓайра, ҳама хоҳем дид, ки робитаҳо беҳбуд ёфтаанд…
Табиист, ки ҷониби Тоҷикистон аз имзои ин Ёддошти тафоҳум маҳз ҳамин қадамҳои амалии ин кишвари дўсту бародарро интизор дорад. Зеро дар сиёсат танҳо ба сухан бовар кардан дуруст нест, балки маҳз татбиқи амалии қавлу гуфтор сиёсат ба шумор меравад.
Аммо як чиз мусаллам аст, ки имзои ин Ёддошти тафоҳум як қадами бузурги таърихӣ буда, он ѓалабаи ду миллат ва бурди ду давлат аст. Он ифодакунандаи манфиатҳои воқеии ду давлат буда, ду миллати ҳамтабор ва ҳамманфиатро аз як хиҷолати таърихӣ берун мекунад. Он ҳамчун саҳифаи дурахшоне дар таърихи муносибатҳои ду миллат ва ду давлат боқӣ мемонад. Ин аст назари ман.
-Ташаккур барои чунин суҳбати самимӣ ва муфассал.





Ҳизби наҳзати исломӣ ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаракати террористии байналхалқӣ аст.  Ин ҳақиқат ҷои шакке надорад!
  • 19.06.2019

Ҳизби наҳзати исломӣ ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаракати террористии байналхалқӣ аст. Ин ҳақиқат ҷои шакке надорад!

Пас аз нашр шудани маводи фармоишии журналист Иля Лозовский «Ғуруби наҳзати исломии Тоҷикистон», ки 18.04.2019 дар сомонаи русии радиои амрикоии «Озодӣ» паҳн гашт, мавзуи моҳияти зархаридии ТЭТ Ҳизби наҳзати исломӣ ва робитаҳои он бо шабакаҳои террористии байналхалқӣ бори дигар дар расонаҳо бардошта шуд.

Таджикистан. Партия исламского возрождения является неотъемлемой частью международного террористического движения
  • 19.06.2019

Таджикистан. Партия исламского возрождения является неотъемлемой частью международного террористического движения

Партия исламского возрождения является неотъемлемой частью международного террористического движения. Эта истина бесспорна!

The Islamic Renaissance Party is an integral part of the international terrorist movement. This truth is indisputable!
  • 19.06.2019

The Islamic Renaissance Party is an integral part of the international terrorist movement. This truth is indisputable!

After the publication of the ordered material by journalist Ilya Lazovsky entitled The Decline of the Islamic Renaissance of Tajikistan”, distributed on April 18, 2019 through the Russian website of the American Radio Ozodi (the Tajik service of Radio Free Europe/Radio Liberty),